Göz Tansiyonu (Glokom): Belirtileri, Kaç Olmalı, Tedavisi

Göz tansiyonunun kataraktan en büyük farkı şu: katarakt sizi rahatsız eder, siz de doktora gidersiniz. Göz tansiyonu ise genellikle hiçbir belirti vermez. Glokomu olan kişilerin yaklaşık yarısı durumdan habersizdir.³

Hastalık çoğunlukla rutin göz muayenesinde, henüz şikayet yokken yakalanır.¹ Bu yüzden bu sayfadaki en önemli cümle şu: gözünüzde bir sorun hissetmeseniz bile düzenli göz muayenesi olun. Ailenizde glokom varsa aralığı hekiminize sorun.

Göz tansiyonu tam olarak nedir?

Gözün içinde sürekli üretilen ve boşalan bir sıvı vardır. Boşalma yavaşlarsa sıvı birikir, göz içindeki basınç artar. Bu basınç zamanla gözü beyne bağlayan görme sinirini sıkıştırır ve sinir lifleri tek tek ölür.

Halk arasında “karasu” da denir. Kan basıncıyla aynı şey değildir; koldan ölçülen tansiyonunuz normalken göz tansiyonunuz yüksek olabilir.

Kaç olmalı?

En çok sorulan soru bu ama net bir cevabı yok: tek bir normal rakam yok. Bir kişi için normal sayılan basınç, başka biri için yüksek olabilir.³

İki durum bunu somutlaştırıyor:

• Basınç yüksek, sinir sağlam. Bazı kişilerde göz içi basınç yüksek olduğu halde glokom gelişmez.
• Basınç normal, sinir zarar görüyor. Normal basınçlı glokom denen türde hasar, basınç normal aralıktayken ilerler.¹

Bu yüzden hekim sadece basınca bakmaz. Tanı için göz bebeği genişletilerek yapılan muayene ve görme alanı testi gerekir; görme sinirinin görünümü ile test sonucu birlikte değerlendirilir.³

Belirtiler neden geç fark edilir?

En yaygın tür olan açık açılı glokomda hasar önce çevresel görmeden başlar. Merkez görme, yani okuduğunuz ve yüzleri tanıdığınız bölge uzun süre korunur. Bir gözde eksik kalan alanı diğer göz doldurur, beyin de aradaki boşluğu tamamlar.

Sonuç: kişi tabloyu ancak hasar epey ilerledikten sonra fark eder. Genellikle şöyle anlatılır:

• Kapı pervazına, mobilya köşesine sık sık çarpmaya başlamak
• Merdivende basamağı yanlış değerlendirmek
• Araç kullanırken yandan gelen aracı geç fark etmek
• Kalabalıkta insanlara çarpmak

Bunlar “dikkatsizlik” sanılır. Değildir.

Ani gelen tür: acil durum

Kapalı açılı glokom atağı ise tam tersine çok gürültülüdür ve acil müdahale ister. Belirtileri:

• Şiddetli göz ağrısı ve tek taraflı baş ağrısı
• Bulantı, kusma (mide sorunu sanılıp gecikilir)
• Gözde kızarıklık, görmede ani bulanıklaşma
• Işıkların etrafında renkli halkalar

Bu tablo saatler içinde kalıcı görme kaybı yapabilir. Beklemeyin, acile gidin.

Evde ölçülür mü?

Ölçülmez. Göz içi basınç tonometre denen cihazla ölçülür. Göze parmakla bastırıp sertliğinden anlamak diye bir yöntem yoktur.

Evde yapabileceğiniz tek kaba kontrol şudur: bir gözünüzü kapatın, karşıya sabit bakın ve görme alanınızın kenarlarında eksik ya da bulanık bir bölge olup olmadığını fark etmeye çalışın. Sonra diğer gözle tekrarlayın. Bir fark hissederseniz muayene olun. Fark hissetmemeniz ise bir şey ifade etmez.

Kimler risk altında?

Herkeste gelişebilir, ancak bazı gruplarda risk belirgin şekilde yüksek:¹³

• 50-60 yaşın üzerinde olanlar
• Anne, baba veya kardeşinde glokom bulunanlar
• Afrika-Karayip kökenli kişiler (daha erken yaşta başlayabilir) ve Asya kökenli kişiler
• Miyop veya hipermetrop olanlar
• Şeker hastaları

Ailesinde glokom olan kişilerin muayene aralığını hekimlerine sorması önerilir; bu grupta daha sık kontrol gerekebilir.

Glokomu önlemenin bilinen bir yolu yok. Bu yüzden erken yakalamak, yani düzenli muayene, tek gerçek korunma yolu.³

Tedavi: amaç neyi korumak?

Tedavi oluşmuş hasarı geri almaz; ilerlemesini durdurur veya yavaşlatır.³ Glokomun kesin tedavisi (hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir yöntem) bugün için yok.¹

Damla. İlk basamak. Ya sıvı üretimini azaltır ya boşalmasını hızlandırır. Çoğu kişide ömür boyu sürer. En sık yapılan hata, “zaten bir şeyim yok” diyerek damlayı aksatmaktır; oysa şikayetin olmaması damlanın işini yaptığı anlamına gelir.

Lazer. Sıvının boşaldığı bölgeyi açmaya yönelik işlemdir. Muayenehane koşullarında yapılır. Etkisi zamanla azalabilir, tekrarlanabilir.

Cerrahi. Damla ve lazer yetmediğinde sıvıya yeni bir çıkış yolu açılır. Ameliyat olmak damlanın tamamen biteceği anlamına gelmez.

Damlayı doğru kullanmak

Damla ne kadar iyi olursa olsun yanlış kullanılırsa işe yaramaz:

1. Damlattıktan sonra gözü sıkıca kapatmayın, hafifçe kapatın.
2. Gözün iç köşesine (buruna yakın kısım) parmağınızla 1-2 dakika hafif bastırın. Böylece ilaç göze kalır, kana karışmaz.
3. İki farklı damla varsa aralarında en az 5 dakika bekleyin.
4. Şişenin ucunu göze ve kirpiğe değdirmeyin.

Damlanın nefes darlığı, nabız yavaşlaması gibi yan etkileri olabilir. Astım veya kalp ilacı kullanıyorsanız hekiminize mutlaka söyleyin.

Kontroller neden bırakılmaz?

Glokom takip hastalığıdır. Basınç düşmüş olsa bile görme alanı testi ve sinir görüntüleme belirli aralıklarla tekrarlanır. Amaç, hasarın ilerleyip ilerlemediğini görmek. İki kontrol arasındaki fark, tedavinin yeterli olup olmadığını söyleyen tek şeydir.

Kontrolü aksatan kişide hastalık sessizce ilerler ve fark edildiğinde geri dönüşü olmaz.