Katarakt Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Katarakt tam olarak nedir?

Gözümüzün içinde, iristen hemen arkada, kameradaki objektife benzeyen saydam bir mercek (lens) bulunur. Görevi, ışığı retinaya odaklamaktır. Bu mercek büyük ölçüde su ve kristalin adı verilen proteinlerden oluşur.

Yaş ilerledikçe (ya da bazı hastalık ve dış etkenlerle) bu proteinlerin yapısı bozulur ve kümeleşir. Saydamlığını kaybeden mercek, ışığı retinaya net iletemez — görüntü buğulanır. İşte bu duruma katarakt denir.¹ Katarakt bir tümör ya da göz üzerinde oluşan bir tabaka değildir; merceğin kendisinin matlaşmasıdır.

Belirtileri nelerdir?

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Buğulu cam arkasından bakar gibi bulanık, puslu görme
• Işıklara karşı hassasiyet, kamaşma ve ışık etrafında halkalar
• Gece görüşte zorlanma, özellikle gece araç kullanırken
• Renklerin soluk veya sararmış görünmesi
• Gözlük numarasının sık değişmesi
• Tek gözde çift ya da gölgeli görme

Belirtiler ağrısızdır ve yavaş ilerler. Ayrıntılı anlatım için katarakt belirtileri rehberimize bakabilirsiniz.

Neden olur? Risk faktörleri

En önemli neden yaşlanmadır; 65 yaş üzerindeki insanların önemli bir bölümünde en az başlangıç düzeyinde katarakt bulunur.² Yaş dışındaki başlıca risk faktörleri:

• Diyabet (şeker hastalığı) — kataraktı erken yaşa çeker ve hızlandırır
• Uzun süreli, korumasız güneş (UV) maruziyeti
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Uzun süreli kortizonlu ilaç kullanımı
• Göze alınan darbe ve travmalar
• Geçirilmiş göz ameliyatları ve bazı göz hastalıkları
• Ailede erken katarakt öyküsü, nadiren doğuştan katarakt

Katarakt türleri

Merceğin hangi bölgesinin bulanıklaştığına göre üç ana tür tanımlanır:

• Nükleer katarakt: Merceğin merkezinde başlar; en sık görülen, yaşa bağlı türdür. Uzak görmeyi öncelikli etkiler.
• Kortikal katarakt: Merceğin çevresinden merkeze doğru tekerlek teli benzeri bulanıklıklarla ilerler; kamaşma şikâyeti öndedir.
• Arka subkapsüler katarakt: Merceğin arka yüzeyinde gelişir; daha genç yaşta, diyabetlilerde ve kortizon kullananlarda sık görülür, hızlı ilerleyebilir. Okuma ve parlak ışıkta görmeyi erkenden bozar.

Tanı nasıl konur?

Tanı, göz hekimi tarafından yapılan ağrısız ve kısa bir muayeneyle konur: görme keskinliği ölçümü, biyomikroskopla (ışıklı mikroskop) merceğin incelenmesi ve gerektiğinde damlayla göz bebeği genişletilerek retina kontrolü. Ameliyat planlanıyorsa, göze yerleştirilecek lensin numarasını belirlemek için biyometri adı verilen ölçümler yapılır.

Tedavisi: Neden sadece cerrahi?

Kataraktta bozulan protein yapısı geri döndürülemez; bu nedenle ilaç, damla, gözlük veya bitkisel yöntemler mevcut kataraktı ortadan kaldıramaz. (Bu konudaki iddiaları kanıtlarıyla ayrı bir rehberde inceledik.)

Kesin tedavi katarakt cerrahisidir: Günümüz standardı olan fakoemülsifikasyon (FAKO) yönteminde, damla anestezisi altında 2-3 mm'lik dikişsiz bir kesiden girilir, bulanık mercek ultrason enerjisiyle parçalanarak temizlenir ve yerine kişiye özel numarada yapay göz içi lensi yerleştirilir. İşlem çoğunlukla 15-30 dakika sürer ve hasta aynı gün evine döner.⁴

Ameliyat zamanlaması "kataraktın olgunlaşmasını beklemek" değildir; bu eski bir yaklaşımdır. Güncel ölçüt, görme kalitesindeki düşüşün günlük yaşamınızı (okuma, araç kullanma, güvenli hareket) etkilemeye başlamasıdır. Ameliyat sonrası süreç için ameliyat sonrası rehberimize göz atın.